बांधिलकी मिडियाची आणि दादागिरी मस्तवाल मेहतांची !

बांधिलकी मिडियाची आणि दादागिरी मस्तवाल मेहतांची !

महाडमधील महाघात...मंत्र्यांमधील मेहता... आणि मिडियामधील मिलिंद असे हे ‘मिस्ट्री 3 एम’ प्रकरण नेमके आहे तरी काय ? आणि मी कृष्णदर्शन जाधव, एक माध्यमकर्मी म्हणून त्याचा शोध, बोध आणि वेध घेण्याचा एक छोटासा प्रयत्न..             

                 .................................................

महाडमधील महाघात:    

    तारिख : 2 ऑगस्ट, वेळ : रात्री11:30ची मंगळवारी कोकणच्या सावित्री नदीतील महापूरात मुंबई-गोवा महामार्गावरील ब्रिटीशकालीन पुल वाहून जातो काय? आणि या दुर्घटनेत महाड - पोलादपूर दरम्यानच्या पुलासह वाहून गेलेल्या एसटी महामंडळाच्या 2 बसेस आणि अन्य वाहानांसह अनेक अपघातग्रस्तांच्या संख्येचा आकडा फुगत जातो काय? वर वर नैसर्गिक आपत्तीसारखी वाटणारी दुर्घटना म्हणजे अवघ्या महाराष्ट्रावर मंगळवारच्या मध्यरात्री झालेला हा एक आघात होय. परंतु या घटनेच्या अनुषंगाने माध्यम प्रतिनिधी म्हणून मला हा निसर्गाचा आघात नाही तर सरकारी अनास्थेचा बळी वाटतोय, त्यामुळेच हा निसर्गाचा आघात नाहीतर बेजबाबदार सरकार घटीत महाडमधील हा महाघात आहे.

माध्यमांची बांधिलकी आणि पीसीआरची हतबलता: 

    

घटना कोणतीही असो, त्याचे वृत्तांकन सुरू करणारी प्रसारमाध्यमं आज यात महत्त्वाची भूमिका पार पाडत असतात. सहाजिकच महाड पुल दुर्घटनेची बातमी अगदी जलद गतीने माध्यमांपर्यंत पोहचली तशीच ती राज्याचे मुख्यमंत्री महोदय आणि सामान्य जनतेपर्यंतही पोहचली. कार्यक्षम मुख्यमंत्री आणि आत्पत्कालीन स्थितीची जाण असलेल्या देवेंद्र फडणवीस यांनी तात्काळ घटनेची माहिती घेत बचाव आणि मदत कार्यासाठी संपूर्ण यंत्रणा कामाला लावली. मात्र प्रत्यक्षदर्शींनी 100 क्रमांकावर फोन केला असता तो का लागला नाही, याची चौकशी होईल का? असो! स्थानिकांच्या माहितीनुसार साधारणपणे पहाटे हे बचाव कार्य सुरू झाले. माध्यमांचे प्रतिनिधी पहाटेपासूनच या घटनेचे वृत्तांकन करू लागले. मात्र मुंबई, दिल्ली येथील माध्यमांच्या स्टुडीओतून घटनास्थळाच्या ब्रेकिंग न्यूज सुरू असतानाच; अपघातग्रस्त भागाचे अर्थात रायगड जिल्ह्याचे पालकमंत्री प्रकाश मेहतांचा मोबाईल कनेक्ट करण्यासाठी सतत पीसीआरकडून प्रयत्न होत होता. मात्र यावेळी नॉट रिचेबलच्या उत्तराने विविध चॅनेलच्या पीसीआरचे ड्युटी इन्चार्ज हैराण आणि हतबल झाले होते.

बेजबाबदार मेहता:
 

बुधवार, दिनांक 3 ऑगस्ट, वेळ सकाळी 9च्या दरम्यान अखेर मेहतांचा संपर्क झाल्यानंतर या बचाव आणि मदत कार्य सुरू असल्याचा फोनो त्यांनी दिला...तोपर्यंत माध्यमांनी पोहचवलेल्या बातम्यामुळे अपघातात बळी गेलेल्या नातेवाईकांची रिघ अपघातस्थळी सुरू झाली. मात्र त्यानंतरही मेहता अपघातस्थळी पोहचलेच नाहीत. मग अपघात महाडमध्ये पालकमंत्री मुंबईमध्ये अशा टिव्हीवर बातम्याही प्रसारित झाल्या. यादरम्यान राष्ट्रीय आपत्ती निवारण पथक (एनडीआरएफ), तटरक्षक आणि नौदलाच्या जवानांकडून परिसरात शोधमोहिम सुरू करण्यात आल्याची माहिती रायगडच्या जिल्हाधिकारी आणि पोलिस देत होते. या घटनेच्या पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्र्यांसह मंत्री, स्थानिक आमदार आणि विरोधी पक्षनेत्यांनी घटनास्थळी भेट दिली. यादरम्यान  मुख्यमंत्री माध्यमांशी संवाद साधत असताना पालकमंत्री मेहता सावित्री नदी किनारी सेल्फी घेताना माध्यमांच्या कॅमेर्‍यात कैद झाले. त्यामुळे मेहतांवर माध्यमांमधून जोरदार टिकास्त्र सुरू झाले.

जबाबदार माध्यमकर्मी:
   

महाडमधील महाघाताचे कव्हरेज करण्याबरोबरच घटनेची दाहकता जनतेपर्यंत पोहोचवण्याची जबाबदारी माध्यमांच्या प्रतिनिधीवर होती. विविध माध्यमांचे प्रतिनिधी पहाटेच या घटनेचे वृत्तांकन करू लागल्यानंतर खर्‍या अर्थाने या महाडमधील महाघाताची बातमी सर्वदूर पोहचली. त्यानंतर या अपघातात आपला कुणी असेल या भितीने अनेक भागातून नातेवाईक घटनास्थळी गर्दी करीत होते. माध्यमांचे प्रतिनिधी बचावकार्याचे वृत्तांकन करतानाच येथे जमलेल्या नातेवाईकांशीही संवाद साधत होते. यावेळी कोणतीच माहिती, मदत आणि सहकार्य मिळत नसल्याची तक्रार अनेक नातेवाईक या पत्रकारांकडे करीत होते. आमची ही समस्या आपण सरकारी अधिकारी, मंत्री यांच्यापर्यंत पोहचवावी अशीही विनवणी हे नातेवाईक येथे करीत होते. यावेळी सकाळ माध्यम समूहाच्या साम न्यूज टिव्हीचे प्रतिनिधी मिलिंद तांबे आणि त्यांचे कॅमेरामन नितीन बोढारे या घटनास्थळी सकाळपासूनच वृत्तांकन करीत होते. नातेवाईकांची ही मागणी योग्य असल्याने या दरम्यान घटनास्थळी आलेल्या पालकमंत्री मेहता यांना तांबे यांनी गाठले व अगदी शांतपणे प्रश्‍न विचारला. मृतांच्या नातेवाईकांना प्रशासनाकडून कुठलीही माहिती मिळत नाही. लांबून आलेल्या नातेवाईकांची कुठलीही सोय महाडमध्ये केली नाही?’ कुणाला माहिती द्यायची असते, फोटो द्यायचे असतात, त्यासाठी काही सोय केली का?’  एकदंर पालकमंत्री म्हणून आपल्या वर नातेवाईकांचा रोष आहे.’ असे प्रश्न विचारताच प्रकाश मेहता यांचा पारा चांगलाच चढला. तुम्ही टीआरपीसाठी काहीही दाखवता, याबाबत माझा पक्ष काय ते बघून घेईल. असं म्हणत त्यांनी पत्रकारालाच दमदाटी सुरु केली. कोसळलेल्या पुलाविषयी आणि पीडितांच्या नातेवाईकांविषयी प्रश्‍न विचारल्यामुळे मेहता आणि कार्यकर्त्यांचा तोल गेला. इतकंच नव्हे तर, त्यांच्या कार्यकर्त्यांनीही यावेळी दमबाजी करत हे चित्रीकरण थांबवण्यासाठी सामचे पत्रकार मिलींद तांबे यांना धमकावलं. मात्र यात विशेष म्हणजे भाजपचे पनवेल येथील आमदार प्रशांत ठाकूर यांच्या मध्यस्तीमुळे तांबे यांच्यावरचा हा प्रसंग थोडक्यात निभावला. संयमी आमदार ठाकूर यांनी कार्यकत्यांच्या रोषापासून तांबेची सुटका केली, त्यांना धन्यवाद. विशेष म्हणजे, यापूर्वीही एका दूरचित्रवाहिनीच्या पत्रकारांसह मेहता यांचा वाद झाला होता आणि आधीचे टीव्हीवरील टीकास्त्र यामुळे मेहतांचा पारा चांगलाच चढलेला होता. हे सर्व चित्रीकरण कॅमेरामन नितीन बोढारे यांनी अचूकपणे टिपले होते.

मुख्यमंत्र्यांकडून मेहतांवर संयमाचा प्रकाश:
    मेहता प्रकरणामुळे विविध चॅनेलचे संपादक, प्रतिनिधी, ब्युरो हेड यांच्याबरोबरच राजकिय आणि सामाजिक स्तरांतून निषेधाचा सुर आणि धुर दिसू लागला. त्यानंतर पत्रकारांना धक्काबुक्की करणार्‍या मेहतांचे माध्यमांमधून आणि मुख्यमंत्र्यांकडून चांगलेच कान उपटले गेले. मात्र एकीकडे लोकांचे जीव गेल्यानंतरही सरकारचा उद्दामपणा आणि धमकावणं सुरुच असल्याचं दिसत असल्याने अवघ्या काही क्षणात मेहतांची धमकावण्याची आणि सेल्फी क्लिप व्हायरल झाल्यावर देश आणि राज्य पातळीवरील सर्व पत्रकार व पत्रकार संघटनांनी याचा निषेध नोंदवला गेला.

एकंदरीत सर्वप्रथम अलिबाग प्रेस असोसिएशन, रायगड प्रेस क्लब, मराठी पत्रकार परिषद, मुंबई प्रेस क्लब, टीव्ही जर्नलिस्ट असोसिएशनसह राज्यभरातील अनेक संघटना आणि पत्रकारांनी या घटनेचा निषेध करीत मेहतांच्या राजीनाम्याची मागणी सर्वांनी एकजूटीने मुख्यमंत्र्यांकडे केली. पत्रकार जे डे यांच्या हत्येनंतर एवढ्या मोठ्याप्रमाणात पत्रकार व संघटनांनी निषेध नोंदविण्याची ही पहिली वेळ आहे. तरीही मुख्यमंत्री फडणवीस मेहतांवर एवढे मेहरबान का? असा प्रश्‍न अनुत्तरीतच राहातो.

माध्यमांचा प्रहार; मेहतांची हार:
   एबीपी माझा, झी24 तास, आयबीएन लोकमत, जय महाराष्ट्र, महाराष्ट्र1. टिव्ही9 या तसेच अन्य मराठी, हिन्दी आणि इंग्लिश चॅनेलनी या मेहतांच्या वागण्यावर विशेष बुलेटीन चालविली. तसेच सर्वच दैनिकांनी मेहतांच्या असभ्यतेवर प्रकाशझोत टाकला.  मेहता....पालक कि मालक ? असा प्रश्‍न विचारत साम टीव्ही ने तर दिवसभर हा मुद्दा लावून धरला. विनायक गायकवाड यांनी महाराष्ट्र 1 वर थेट मेहता आणि मिलिंद तांबे यांना फोन लाईनवरून एकत्र आणत, मेहतांचा खरपूस समाचार घेतला. तर जय महाराष्ट्रच्या मयांक भागवत आणि निलेश खरे यांनी मेहतांची चांगलीच खरडपट्टी काढली. एबीपीच्या कार्यक्रमातही मेहतांना खडे बोल सुनावले गेले. तर  झी 24 तासवरही मेहतांचे लंगडे समर्थन करणार्‍या राम कदम यांना डॉ. उदय निरगुडकर यांच्या प्रश्‍नांपुढे पळता भुई थोडी झाली. मात्र सर्वच माध्यमांवर मेहतांचा राजीनामा हा विषय अत्यंत प्रभावीपणे मांडला गेला. सहाजिकच माध्यमांचाप्रहार झेलता न आलेल्या मेहतांनी सोशल साईटवरून याप्रकरणी दिलगीरी व्यक्त करीत हार मानली.

 

24 तासचे डॉक्टर, त्यांचे जालीम औषध आणि अप्रचाराचा रोग:
 

रोखठोक भूमिका घेत साधक बाधक चर्चा न करता झी 24 तासच्या डॉ. उदय निरगुडकर यांनी उद्दाम...हो उद्दामच.या रोखठोक कार्यक्रमात भाजपाचे प्रवक्ते राम कदम यांना कोंडीत पकडले. त्यानंतर कदम यांनी सारवासारव करण्याचे अनेक प्रयत्न केले. मेहतांची व्हायरल झालेली क्लिप अर्धवट असल्याचा कांगावा केला. मात्र खरी परिस्थिती म्हणजे मेहता ज्या हॉटेलमध्ये भेट देण्यासाठी आत गेले असता त्यांचे चित्रीकरण तांबे यांच्याकडून झालेच नसल्याच खुलासा झाला, तरिही कदम आपलीच रि ओढताना दिसत होते. अगदीच काही बोलता येत नाही म्हटल्यावर कदम यांनी महाड घटनेतील मेहतांच्या वागण्याचे समर्थन करताना 26/11च्या हल्ल्याचा संदर्भ देत मिडिया चुकीचा असल्याचे दाखवून दिले. म्हणजे मिडीयामुळे ताजमधील सुरक्षितता धोक्यात आल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. पण दक्ष डॉक्टरांनी कदम यांचा हा मुद्दा ही प्रभावीपणे खोडून काढला. त्यामुळे डॉक्टर आपल्या प्रत्येक आरोपावर जालिम डोस देत असल्याचे पाहून कदम यांची पंचाईत झाली. कदम यांची झालेली पंचाईत पाहून डॉक्टरांनी त्यांना तुमची स्थिती 9 विकेट गेल्यानंतर 10 व्या खेळाडूप्रमाणे झाल्याचा शब्दचिमटा कदम यांना काढला. तो कदम यांच्या चांगलाच जिव्हारी लागला, कारण कदम मेहतांची बाजू सावरण्याचा फसवा प्रयत्न करीत होते हे सर्वजण जाणून होते. मात्र सरकार अनास्थेची आणि मेहतांची दुबळी बाजू सावरणार्‍या काही तथाकथित मंत्री आणि त्यांच्या हितचिंतकांनी ‘डॉक्टरांच्या 9 विकेट आणि 10 व्या खेळाडू’ या कदम यांना मारलेल्या कोपरखळीचा जाणीवपूर्वक विपर्यास केला. व्हॉटस् अॅप आणि इतर सोशल माध्यमातून डॉक्टरांचा विचका करण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला. मात्र अशा अप्रचारांना डगमगतील ते डॉक्टर कसले? कारण डॉक्टरांनी अंत्यत प्रभावी, समर्थ आणि रोखरोठपणे माध्यमांची बाजू तर मांडलीच होती, पण जनतेसमोर सत्य मांडले होते. चुकिच्या टिकेला पुरेपुर ठरणारे आणि टिकाकारांच्याच शब्दात मार्मिक उत्तर देऊन गप्प करणारे डॉक्टरांचे जालीम औषध सरकारला चांगलेच झोंबले आहे हे मात्र नक्की! त्यामुळे सर्वमाध्यमांबरोबरच झी 24 तासचे एक पाऊल पुढे पडले आहे.

माध्यमकर्मी मिलिंद आणि मिडिया सपोर्ट:
    नवखे पत्रकार बुम हातात घेऊन काहीही विचारतात अशी प्रतिक्रिया मेहतांनी एका चॅनेलला दिली. त्यामुळे बुमला बंबुर्डे म्हणणार्‍या मेहतांना राजकारणात 6 वेळा आमदार म्हणून निवडून आल्यानंतर आणि 40 वर्षे राजकारण करूनही बुम म्हणजे काय माहिती नसेल तर मिलिंद तांबे कोण हे कसे कळेल.  या घटनेनंतर पत्रकार मिलिंद यांच्या नावाची जोरदार चर्चा सुरू झाली. की कोण आहे मिलिंद ? अगदी गेली अनेक वर्षे मुंबई, नवी मुंबई, ठाणे आणि रायगड विभागात प्रतिनिधी म्हणून मिलिंद कार्यरत आहे. याविभागातील प्रत्येक घटनेवर बारिक लक्ष, ऊत्तम जनसंपर्क असलेला आणि पञकारीतेचा प्रदीर्घ अनुभव असलेला हा सजग पत्रकार. मिलिंद या नावाप्रमाणे अगदी शांत, मितभाषी, संयमी आणि सुस्वभावी असा माणूस. त्यामुळे सहाजिकच मिलिंदला अनेक ठिकाणांहून फोनाफोनी सुरू झाली. त्यातच चॅनेलचे फोनो सुरू असल्याने मिलिंदला एका क्षणाचीही उसंत मिळत नव्हती. अगदी पत्नीचा फोनही मिलिंद रिसीव्ह करू शकला नाही. त्याठिकाणी असताना अगदी रात्री उशीरा फोनवरून याबद्दल चर्चा झाल्यानंतर या घटनेचा तपशिल समजला. त्यानंतर मिलिंदने सर्व टिव्ही, प्रिंट, ऑनलाईन माध्यमकर्मी, पत्रकार, संपादक, हितचिंतक, मिञपरिवार आणि विशेष करून आमदार प्रशांत ठाकूर यांना धन्यवाद दिले. त्यातच संपादक संजय आवटे यांनी हे प्रकरण गांभिर्यपूर्वक हाताळत रायगड पोलिस ठाण्यात गुन्हा नोंद केला तर दुसरीकडे सर्व पत्रकार व पत्रकार संघटनांच्यावतीने मुंबई प्रेस क्लब आणि टीव्ही जर्नलिस्ट असोसिएशने मुख्यमंत्र्यांकडे तक्रार अर्ज दाखल केला आहे.

  
पञकारीतेवर हल्ला आणि संरक्षण :
महाडमधील महाघातानंतर पञकारांच्याबद्दल हेतूपुरस्सर काही मजकुर प्रसारित होत आहे. तो कोण करतोय हे काय लपून राहिलेलं नाही. विषयांतर करण्याचा तो एक अपूर्ण, निष्फळ प्रयत्न आहे. त्यामुळे यानिमित्ताने मागील काही गोष्टींची आठवण येथे करून आवश्यक वाटते. पत्रकार म्हणजे कोणी सुपरमॅन नाही. तोही एक माणूसच आहे. तो आपले काम प्रामाणिकपणे करीत असतो. कव्हरेजसाठी जाणारा पत्रकार तिथे मौजमजा करण्यासाठी जात नाही. पञकार म्हणजे सेलिब्रिटी, त्यांची कशी सरबराई राखली जात असेल असाही एक गैरसमज सामान्य जनतेत आहे, मात्र हे खरे नाही. याउलट कोणतीही घटना घडली की आहे त्या परिस्थितीत ते कव्हरेज करायला त्याला हजर व्हावे लागते. त्यामुळे मोर्चा, दुर्घटना, दंगलीच्यावेळी गर्दीमुळे होणारी धक्काबुक्की, जिवाचा धोका हे सर्व सांभाळून काम करावं लागतं. काही वर्षांपूर्वी मालवणमध्ये निखिल वागळे सरांवर भ्याड हल्ला झाला होता. तेव्हा मी त्यांच्या सोबत होतो. तर काही वर्षांपूर्वी शिवाजी पार्कवरील बसपाच्या सभेत अचानक एका जमावानं शैलेश मोहिते, एनडीटीव्हीचे प्रसाद काथे या पञकारांना घेरून हल्ला केला होता. तर ठाणे येथे शिवसेनेचे तत्कालिन जिल्हाप्रमुख आनंद दिघे यांच्या अकाली मृत्यूनंतर जमाव पेटून उठला. त्यावेळच्या स्टार आणि आत्ता एबीपी न्यूजचे पत्रकार जितेंद्र दीक्षित आणि त्यांच्या टीमला तर जीवाचा धोका निर्माण झाला होता. गुजरात दंगलीच्यावेळी पञकार रवींद्र आंबेकर यांनाही भयानक परिस्थितीला सामोरे जावे  लागले होते. हल्लीच्या जैतापूर आंदोलनाच्यावेळी पञकार पंकज दळवी यांना संतप्त जमावाचा सामना करावा लागला. आत्ताच्या आझाद मैदान हिंसाचारात पञकार  विनोद जगदाळे यांना शस्त्राचा धाक दाखवण्यात आला. महिला पञकार काम्या भट्टाचार्य, उर्वशी खोना, मयूरी डोंगरे, सामनाच्या मनिषा अशा अनेकींना वेगवेगळे अनुभव आले. बाबरी मशीद प्रकरण निकालावेळी मी ही थरार अनुभवला. तर उर्वशी खोनासोबत आरे कॉलनीतील स्टिंगमधून आम्ही निसटलो होतो . तर झीचे अमित जोशी यांच्यावर आगीचे कव्हरेज करताना झालेला हल्ला प्राणघातक होता. अशा राज्यातील अनेक पञकारांना जीवघेणे अनुभव आलेत. त्यांचे संरक्षण कोण करणार?

         विरोधी पक्षात असताना पत्रकारांच्या सुरक्षिततेबाबत आघाडी सरकारशी दोन हात करणारेच आमदार आज सरकारमध्ये कार्यक्षम मुख्यमंत्री आहेत. त्यामुळे महाड प्रकरणाबाबत बेजबाबदार सरकार आता यापुढे तरी किती जबाबदारपणे वागते ? , बघु त्यांना तरी कळते का, दिसते का, सुचते का आणि पचते का ? बांधिलकी मिडियाची आणि दादागिरी मस्तवाल मेहतांची! दिनांक:05ऑगस्ट 2016;10:00